Khi tháo một mái lấy sáng cũ, nhiều chủ nhà tự hỏi tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không. Câu trả lời là có. Polycarbonate là nhựa nhiệt dẻo, nghĩa là có thể nung chảy rồi tạo hình lại nhiều lần, nên về mặt vật liệu thì tái chế được. Cái khó nằm ở thực tế: một tấm lợp đã nằm trên mái 10 năm thường dính keo silicone, đầu vít, nẹp nhôm, bụi rêu trong khe rỗng và lớp phủ chống tia UV đã lão hóa. Những thứ đó khiến cơ sở thu mua phải trả giá thấp, thậm chí từ chối nhận. Vậy nên khi tháo mái cũ, cách bạn tách và phân loại tấm quyết định số tấm ấy đi vào lò tái chế hay ra bãi rác.
Nhựa polycarbonate nằm ở đâu trong hệ thống phân loại nhựa?
Nếu lật đáy một chai nước hay hộp đựng thức ăn, bạn sẽ thấy ký hiệu hình tam giác có số ở giữa. Đó là mã nhận diện loại nhựa, từ số 1 đến số 7. Số 1 là PET của chai nước, số 2 là HDPE của can nhựa, số 5 là PP của hộp đựng thực phẩm. Polycarbonate không có số riêng mà được xếp vào nhóm số 7, nhóm “các loại nhựa khác”.
Chính việc chung nhóm này gây ra nhiều hiểu lầm. Không ít người thấy số 7 liền nghĩ đó là nhựa “không tái chế được”. Thực ra nhóm số 7 gom rất nhiều loại nhựa khác nhau, từ loại dễ tái chế đến loại gần như không xử lý được. Vì chung ký hiệu, các điểm thu gom rác sinh hoạt thường không phân biệt và cho tất cả vào một chỗ.
Thế nên khi ai đó hỏi tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không, đừng vội trả lời theo con số 7 in trên sản phẩm. Polycarbonate là nhựa kỹ thuật có giá trị cao. Ngoài tấm lợp, nó có mặt trong vỏ thiết bị điện, đèn xe, kính bảo hộ, đĩa quang và bình nước loại lớn. Phế liệu PC sạch, cùng loại, vẫn được các cơ sở tái chế nhựa tìm mua để nghiền thành hạt và dùng cho những sản phẩm không đòi hỏi độ trong hay độ bền cao như tấm mới.
Tái chế tấm polycarbonate diễn ra như thế nào?
Muốn biết tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không trong thực tế, cần nhìn vào cách các cơ sở xử lý loại nhựa này. Hiện có 2 hướng chính.
Hướng phổ biến nhất là tái chế cơ học. Tấm được làm sạch, cắt nhỏ, nghiền thành mảnh rồi nung chảy và ép lại thành hạt nhựa. Hạt này thường đem trộn để làm các sản phẩm như vỏ hộp, chi tiết kỹ thuật, pallet hay phụ kiện. Mỗi lần nung chảy, chuỗi phân tử bị cắt ngắn đi một phần, nên nhựa tái chế cơ học thường kém trong và kém dai hơn nhựa mới. Đây là lý do nó hiếm khi quay lại làm tấm lợp lấy sáng.
Hướng thứ hai là tái chế hóa học, tức là dùng phản ứng hóa học để tách polycarbonate về các chất ban đầu rồi tổng hợp lại thành nhựa mới. Cách này cho chất lượng gần như nhựa nguyên sinh, nhưng tốn kém và hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm tại một số nước. Ở Việt Nam, tấm cũ gần như chỉ đi theo hướng cơ học.
Điều này giải thích vì sao các nhà sản xuất tấm lợp nghiêm túc chọn nhựa nguyên sinh. Tấm nhựa polycarbonate Ocean Lite được sản xuất từ 100% hạt nhựa nguyên sinh nhập khẩu, kèm lớp phủ chống UV. Một tấm lợp phải trong, chịu va đập gấp 200 lần kính và đứng ngoài nắng nhiều năm. Nhựa đã qua vài vòng nung chảy khó giữ được những đặc tính đó.
Vì sao tấm lợp cũ khó bán cho cơ sở tái chế?
Trên lý thuyết, câu hỏi tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không đã có đáp án. Nhưng nhìn từ phía người thu mua, một tấm lợp cũ giống một món hàng lẫn đủ thứ tạp chất. Có 5 lý do chính khiến lô tấm cũ bị trả giá thấp hoặc bị từ chối.
Keo silicone và băng keo là thứ đầu tiên. Đường keo dọc mép tấm, băng keo nhôm ở đầu tấm rỗng không tan cùng nhựa khi nung, làm hạt tái chế lẫn tạp chất.
Kim loại đi kèm là lý do thứ hai. Đầu vít gãy, long đen, mảnh nẹp nhôm còn kẹt lại có thể làm hỏng máy nghiền. Cơ sở thu mua thường phải tách bằng tay, mất công nên trả giá thấp.
Bụi và rêu trong khe là vấn đề của riêng tấm rỗng. Tấm dùng lâu mà đầu tấm không được dán kín thì bên trong các khe đã bám bụi, rêu và xác côn trùng. Rửa sạch hết gần như không thể.
Lớp phủ UV và các lớp đồng đùn là lý do thứ tư. Một số tấm có thêm lớp màng hoặc lớp phủ khác vật liệu ở bề mặt. Lượng nhỏ, nhưng vẫn làm hạt tái chế không đồng nhất.
Cuối cùng là tấm bị lẫn loại. Ngoài công trình, tấm PC rất dễ bị gom chung với tấm mica (nhựa acrylic), tấm PVC hay tôn nhựa. Các loại nhựa này nhìn na ná nhau nhưng không tái chế chung được.
6 bước xử lý tấm cũ khi tháo mái hoặc vách
Khi thay mái hay dỡ vách, chỉ cần làm thêm vài việc nhỏ là lượng tấm cũ đã có đầu ra tốt hơn hẳn.
Bước 1: Tháo tấm thay vì đập phá. Tháo vít và nẹp theo thứ tự để tấm còn nguyên khổ. Tấm nguyên khổ dễ tái sử dụng, dễ vận chuyển và được thu mua giá cao hơn tấm vỡ vụn.
Bước 2: Gỡ hết kim loại. Rút toàn bộ vít, long đen cao su, nẹp nhôm, nẹp thép. Phần kim loại bán riêng cho bên thu mua sắt vụn, nhôm vụn.
Bước 3: Cắt bỏ phần dính keo. Dùng dao rọc hoặc máy cắt cắt bỏ dải mép còn bám keo silicone và băng keo. Hy sinh vài phân mép tấm sẽ giúp phần thân còn lại sạch.
Bước 4: Phân loại theo dạng và màu. Để riêng tấm đặc, tấm rỗng, tấm sóng. Trong mỗi nhóm, tách tấm trong suốt khỏi tấm có màu, vì nhựa trong có giá trị tái chế cao hơn.
Bước 5: Rửa sơ bề mặt. Xịt nước cho trôi bụi, lá, rêu. Không cần sạch tuyệt đối, chỉ cần không còn lớp bẩn bám dày.
Bước 6: Hỏi đúng nơi thu mua. Khi liên hệ cơ sở thu mua phế liệu nhựa, hãy nói rõ đây là “nhựa PC” hoặc “polycarbonate”, kèm khối lượng và tình trạng. Nhiều nơi chỉ nhận lô lớn, nên với công trình nhỏ, gom chung với một đội thợ hoặc xưởng cơ khí gần nhà sẽ dễ bán hơn.
Tận dụng lại trước khi nghĩ đến tái chế
Trước khi bận tâm tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không, hãy xem tấm còn dùng lại được hay không. Tái chế tốn năng lượng, còn dùng lại thì gần như không. Tấm còn nguyên khổ, chưa giòn, chưa ố vàng nặng vẫn có thể phục vụ thêm nhiều năm ở những vị trí không đòi hỏi thẩm mỹ.
Một số cách tận dụng hay gặp: lợp mái che chuồng gà, chuồng vịt, mái che củi hoặc kho vật tư; làm luống ươm cây, mái che rau mầm ở vườn nhà; làm tấm chắn bùn, chắn bắn nước cạnh máy giặt hay khu rửa xe; làm vách tạm cho công trình đang thi công. Tấm cũ dùng ở những chỗ này không cần trong như mới, chỉ cần chắn được mưa và cho ánh sáng đi qua.
Trước khi tận dụng, nên kiểm tra độ giòn của tấm. Cách nhanh nhất là bẻ thử một góc nhỏ: tấm còn tốt sẽ uốn cong rồi bật lại, còn tấm đã lão hóa sẽ gãy giòn hoặc nứt ngay. Hiện tượng này và nguyên nhân của nó được phân tích kỹ hơn trong bài tấm nhựa polycarbonate có bị giòn không. Tấm đã giòn không nên dùng lại làm mái, vì có thể vỡ khi gặp gió mạnh hay mưa đá.
Những cách xử lý nên tránh
Tuyệt đối không đốt tấm polycarbonate cũ. Khi cháy, nhựa tạo ra khói đen và nhiều chất độc hại cho đường hô hấp. Đốt trong sân nhà hay bãi đất trống đều ảnh hưởng trực tiếp đến người xung quanh.
Không chôn lấp tấm nhựa trong vườn. Polycarbonate gần như không phân hủy trong đất, nên chôn đi thì chỉ là chuyển rác từ chỗ này sang chỗ khác, kéo dài hàng chục năm.
Cũng không nên vứt lẫn tấm cũ vào thùng rác sinh hoạt. Tấm lớn, sắc cạnh có thể gây thương tích cho người thu gom. Khi đi chung với rác hữu cơ, tấm cũng mất luôn cơ hội tái chế.
Kéo dài tuổi thọ là cách giảm rác hiệu quả nhất
Tấm càng bền, mái càng ít phải thay, lượng nhựa thải ra càng ít. Nhìn từ góc độ đó, chọn tấm tốt ngay từ đầu cũng là một cách xử lý “sau khi sử dụng”.
Tấm làm từ nhựa nguyên sinh, có lớp phủ UV đạt chuẩn và được lắp đúng mặt sẽ giữ độ dẻo và độ trong lâu hơn nhiều so với tấm trôi nổi. Với tấm rỗng, việc dán kín 2 đầu ngay khi lắp vừa giúp tấm bền hơn, vừa giúp các khe sạch sẽ, dễ tái chế về sau. Nếu công trình cần tấm nhẹ, cách nhiệt tốt, bạn có thể tham khảo tấm nhựa polycarbonate dạng rỗng của Ocean Lite và nhớ hỏi kỹ phụ kiện dán đầu tấm đi kèm.
Vệ sinh định kỳ bằng nước sạch và xà phòng loãng, tránh dung môi mạnh, cũng giúp lớp phủ UV không bị bào mòn sớm. Mỗi năm tấm còn trên mái là thêm một năm chưa phải lo chuyện xử lý tấm cũ.
Câu hỏi thường gặp
Tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không nếu đã ố vàng?
Vẫn tái chế được, nhưng giá trị thấp hơn tấm trong. Hạt nhựa từ tấm ố vàng thường chỉ dùng cho sản phẩm có màu sẫm.
Tấm polycarbonate và tấm mica có tái chế chung được không?
Không. Mica là nhựa acrylic, nóng chảy ở nhiệt độ khác và không hòa trộn được với polycarbonate. Hai loại cần để riêng.
Làm sao phân biệt tấm polycarbonate với tấm mica?
Mica cứng và giòn hơn, dễ nứt khi khoan sát mép. Polycarbonate dẻo hơn, có thể uốn cong mà không gãy. Cách chắc chắn nhất là hỏi lại đơn vị đã cung cấp tấm.
Tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không khi đã nứt vỡ?
Vẫn được, miễn là mảnh vỡ sạch và không lẫn kim loại. Nên gom mảnh vỡ vào bao dày để tránh cắt tay người vận chuyển.
Kết luận
Câu trả lời cho câu hỏi tấm nhựa polycarbonate có tái chế được không là có, với điều kiện tấm được tháo nguyên khổ, gỡ sạch kim loại, cắt bỏ phần dính keo và phân loại riêng. Tấm còn tốt nên được dùng lại trước. Tấm đã giòn thì đưa đến cơ sở thu mua nhựa PC. Và trên hết, đừng đốt hay chôn.
Nếu bạn sắp thay mái và muốn chọn loại tấm bền lâu để mái tiếp theo đứng được nhiều năm, đội ngũ Ocean Lite có thể tư vấn qua hotline 0835.14.2222.
