Thay mái tôn bằng polycarbonate ở một vài vị trí là cách nhiều gia đình và nhà xưởng đang dùng để đưa ánh sáng tự nhiên vào bên trong mà không phải dỡ cả mái. Chỉ cần tháo vài tấm tôn, thay bằng tấm nhựa lấy sáng cùng kiểu sóng, không gian bên dưới đã sáng lên rõ rệt. Nhưng làm vậy có thật sự đáng không, có nóng hơn không, có dột không? Câu trả lời phụ thuộc vào vị trí, tỷ lệ thay và cách thi công. Bài viết này sẽ giúp bạn tự cân nhắc trước khi quyết định.
Chuyện thường gặp dưới những mái tôn kín
Mái tôn rẻ, bền, thi công nhanh. Đó là lý do nó phủ kín phần lớn nhà xưởng, nhà kho, mái sân sau và cả những căn nhà ống ở thành phố. Nhưng mái tôn có một nhược điểm dễ thấy: nó chặn hoàn toàn ánh sáng.
Kết quả là nhiều không gian phải bật đèn cả ngày. Một xưởng may 500 m2 có thể thắp hàng chục bóng đèn từ sáng đến chiều, dù ngoài trời nắng chang chang. Khu bếp phía sau nhà ống thì tối, ẩm, dễ sinh nấm mốc vì không bao giờ có nắng chiếu vào. Góc để xe hay sân phơi đồ dưới mái tôn cũng lúc nào cũng âm u.
Dỡ toàn bộ mái để làm lại là phương án tốn kém và mất thời gian. Trong khi đó, chỉ cần thay mái tôn bằng polycarbonate ở một vài vị trí, vấn đề được giải quyết với chi phí nhỏ hơn nhiều. Đây chính là lý do phương án này ngày càng phổ biến.
Những gì bạn nhận được khi thay một phần mái
Lợi ích đầu tiên, và cũng rõ nhất, là ánh sáng. Tấm polycarbonate trong suốt cho ánh sáng đi qua gần như kính. Các dòng màu trắng sữa hay đặc sần thì tán ánh sáng đều hơn, không tạo vệt nắng gắt trên sàn. Chỉ vài dải tấm lấy sáng xen giữa mái tôn đã đủ để nhiều khu vực không cần bật đèn vào ban ngày.
Thứ hai là tiết kiệm điện. Với nhà xưởng hoạt động giờ hành chính, tiền điện chiếu sáng giảm đáng kể khi phần lớn thời gian trong ngày có thể tắt bớt đèn. Khoản tiết kiệm này cộng dồn qua nhiều năm thường lớn hơn chi phí thay tấm ban đầu.
Thứ ba là không gian khô thoáng hơn. Ánh nắng tự nhiên giúp hạn chế ẩm mốc, mùi hôi ở những khu vực như bếp, nhà vệ sinh, kho chứa hàng. Người làm việc bên dưới cũng dễ chịu hơn khi có ánh sáng thật thay vì ánh đèn suốt 8 tiếng.
Cuối cùng là thi công đơn giản. Tấm polycarbonate dạng sóng được sản xuất với biên dạng giống tôn, nên có thể lắp thẳng vào vị trí cũ, dùng lại hệ xà gồ sẵn có. Không cần làm lại khung, không cần đập phá.
Mặt trái cần biết trước khi quyết định
Nói về lợi ích mà bỏ qua hạn chế thì chưa công bằng. Có vài điểm bạn nên cân nhắc thật kỹ.
Nhiệt truyền vào nhiều hơn. Tôn phản xạ phần lớn nắng, còn tấm lấy sáng cho cả ánh sáng lẫn một phần nhiệt đi qua. Nếu thay quá nhiều, hoặc thay đúng vị trí nắng chiếu thẳng buổi chiều, không gian bên dưới có thể nóng lên. Chọn tấm màu trà, xám khói hoặc trắng sữa, có lớp chống tia UV, sẽ giảm đáng kể tình trạng này.
Chênh lệch giãn nở nhiệt. Nhựa polycarbonate giãn nở theo nhiệt độ nhiều hơn tôn thép khoảng 5 lần. Nếu bắt vít chặt như bắt tôn, tấm sẽ bị kéo căng khi trời nắng, lâu dần nứt tại lỗ vít và gây dột. Đây là lỗi kỹ thuật phổ biến nhất khi thay mái tôn bằng polycarbonate.
Không chịu được việc đi lại trực tiếp. Tấm polycarbonate chịu va đập tốt, nhưng không phải để giẫm lên như tôn. Thợ lên mái sửa chữa, vệ sinh cần biết rõ vị trí tấm nhựa và đặt ván lót khi di chuyển.
Cần vệ sinh định kỳ. Bụi, lá cây bám trên bề mặt làm giảm lượng sáng. Nên rửa mái khoảng 1 – 2 lần mỗi năm, nhất là ở khu vực nhiều bụi như gần đường lớn hay nhà xưởng.
Những hạn chế trên đều xử lý được nếu chọn đúng tấm và thi công đúng cách. Nhưng biết trước vẫn giúp bạn tránh bất ngờ.
Tự trả lời 5 câu hỏi này trước khi thay
Thay vì hỏi chung chung “có nên hay không”, hãy thử đối chiếu với tình huống thực tế của mình qua 5 câu hỏi dưới đây.
- Không gian bên dưới có đang thiếu sáng ban ngày không? Nếu bạn phải bật đèn vào lúc 10 giờ sáng, câu trả lời gần như chắc chắn là nên thay. Nếu bên dưới đã có cửa sổ, giếng trời đủ sáng thì lợi ích sẽ ít hơn.
- Mái hướng về phía nào? Mái hướng Bắc hoặc Đông nhận ánh sáng dịu, ít nóng, rất phù hợp để lấy sáng. Mái hướng Tây nhận nắng chiều gắt, cần chọn tấm màu tối hơn và thay với tỷ lệ nhỏ.
- Có cần chống nóng không? Nếu bên dưới là phòng ngủ, văn phòng máy lạnh, hãy cân nhắc chỉ thay dải hẹp hoặc chọn tấm rỗng cách nhiệt. Nếu là kho, xưởng thoáng gió, sân phơi thì không đáng lo.
- Mái tôn hiện tại còn tốt không? Nếu tôn đã gỉ sét nhiều, thủng lỗ, xà gồ mục thì nên tính chuyện làm lại cả mái. Thay xen kẽ vài tấm trên một mái cũ nát chỉ là giải pháp tạm.
- Tôn đang dùng là loại sóng nào? Đây là câu hỏi kỹ thuật quan trọng nhất. Tấm polycarbonate phải có bước sóng và chiều cao sóng khớp với tôn để chồng mí kín nước. Hãy đo khoảng cách giữa 2 đỉnh sóng liên tiếp và đếm số sóng trên một tấm tôn trước khi đi mua.
Nếu phần lớn câu trả lời nghiêng về phía “có”, việc thay mái tôn bằng polycarbonate một phần là lựa chọn hợp lý.
Thay bao nhiêu phần trăm diện tích là đủ
Nhiều người mắc lỗi “càng nhiều càng tốt”. Thực tế, thay quá nhiều vừa nóng, vừa chói, lại tốn chi phí không cần thiết.
Với nhà xưởng, nhà kho, tỷ lệ thường được áp dụng khi thay mái tôn bằng polycarbonate là khoảng 10 – 15% tổng diện tích mái. Nghĩa là cứ khoảng 7 – 10 tấm tôn thì thay 1 tấm lấy sáng. Mức này đủ để chiếu sáng đều cho khu vực làm việc mà không làm nhiệt độ bên trong tăng rõ rệt.
Với nhà ở, mái bếp, mái sân sau, tỷ lệ có thể linh hoạt hơn. Một khu bếp 15 m2 thường chỉ cần 1 – 2 dải tấm lấy sáng rộng khoảng 1 m là đã đủ sáng. Còn mái sân phơi, mái để xe thì có thể thay nhiều hơn, thậm chí 30 – 50%, vì đây là khu vực cần nắng và không ai ở lâu bên dưới.
Về cách bố trí, nên rải các dải tấm lấy sáng đều trên mái thay vì dồn vào một chỗ. Ánh sáng khi đó phân bố đều hơn, không tạo vùng quá sáng cạnh vùng quá tối. Nên tránh đặt tấm lấy sáng sát nóc mái hoặc sát máng xối, vì đây là vị trí dễ đọng nước và khó xử lý chống dột.
Chọn loại tấm nào để thay
Với mái tôn sóng, lựa chọn hợp lý nhất là tấm kính polycarbonate dạng sóng. Biên dạng sóng giúp tấm ăn khớp với tôn hai bên, chồng mí dễ và thoát nước tốt theo rãnh sóng. Nếu muốn ánh sáng dịu, không chói mắt, dòng sóng sần là phương án đáng cân nhắc.
Về màu sắc, có thể chọn theo mục đích:
- Trong suốt: lấy sáng tối đa, phù hợp kho hàng, xưởng sản xuất cần độ sáng cao.
- Trắng sữa: ánh sáng tán đều, dịu mắt, giảm nóng, hợp với nhà ở và văn phòng.
- Màu trà, xám khói: cản nắng tốt hơn, dùng cho mái hướng Tây hoặc khu vực cần mát.
Về độ dày, tấm sóng thường có độ dày từ khoảng 0,8 – 1,2 mm trở lên. Tấm dày hơn cứng hơn, chịu gió và mưa đá tốt hơn, phù hợp với nhịp xà gồ rộng. Dù chọn loại nào, hãy đảm bảo tấm có lớp phủ chống tia UV ở mặt hướng lên trời. Không có lớp này, tấm sẽ nhanh ố vàng và giòn chỉ sau vài năm dưới nắng Việt Nam.
Quy trình thay đúng kỹ thuật
Phần này quyết định mái có dột hay không. Dù thuê thợ, bạn vẫn nên nắm các bước để kiểm tra.
Bước 1, tháo tôn cũ. Tháo vít cẩn thận, tránh làm cong mép các tấm tôn bên cạnh. Kiểm tra xà gồ tại vị trí thay, nếu gỉ hoặc cong thì xử lý luôn.
Bước 2, đặt tấm polycarbonate. Mặt có lớp UV (thường in chữ hoặc dán màng phân biệt) phải hướng lên trên. Chồng mí hai bên ít nhất 1 – 2 sóng với tôn. Chồng mí theo chiều dốc khoảng 150 – 200 mm, tấm phía trên đè lên tấm phía dưới để nước chảy xuôi.
Bước 3, khoan lỗ. Khoan ở đỉnh sóng, không khoan ở rãnh sóng vì đây là đường nước chảy. Lỗ khoan nên rộng hơn thân vít khoảng 3 – 5 mm để tấm có chỗ giãn nở khi nắng nóng.
Bước 4, bắt vít. Dùng vít có long đen cao su (loại chống dột). Siết vừa đủ để long đen ép kín bề mặt, không siết quá mạnh làm lõm tấm. Khoảng cách vít theo hướng dẫn nhà sản xuất, thường không quá 300 – 400 mm.
Bước 5, xử lý mối nối. Dán băng keo nhôm hoặc bắn keo silicone trung tính tại các vị trí chồng mí nếu mái có độ dốc thấp. Không dùng keo có tính axit vì có thể làm hỏng bề mặt nhựa.
Bước 6, bóc màng bảo vệ. Bóc màng ngay sau khi lắp xong. Để màng phơi nắng lâu, keo dính sẽ bám chặt vào tấm và rất khó gỡ.
Làm đúng 6 bước này, việc thay mái tôn bằng polycarbonate sẽ kín nước không kém gì mái tôn nguyên bản.
Chi phí có đáng để bỏ ra không?
Khi tính chuyện thay mái tôn bằng polycarbonate, nhiều người lo về giá. Tấm polycarbonate dạng sóng đắt hơn tôn cùng diện tích, nhưng vì chỉ thay 10 – 15% mái nên tổng chi phí không lớn. Phần tiền công thợ cũng thấp vì tận dụng được khung và xà gồ cũ. Để có con số cụ thể cho công trình của mình, bạn có thể tham khảo bảng giá tấm nhựa polycarbonate mới nhất và nhân với diện tích dự kiến thay.
Với nhà xưởng, bài toán thường có lợi rõ ràng. Tiền điện chiếu sáng giảm mỗi tháng, trong khi tấm chất lượng tốt có thể dùng 10 năm trở lên. Với nhà ở, lợi ích nằm nhiều hơn ở sự dễ chịu: bếp sáng, khô ráo, sân phơi có nắng. Những thứ này khó quy ra tiền nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.
Để tìm hiểu thêm về các dòng tấm lợp sáng polycarbonate phù hợp với mái tôn nhà mình, bạn có thể xem trực tiếp mẫu tấm, màu sắc và độ dày tại website Ocean Lite. Khách hàng khu vực phía Bắc có thể ghé đại lý kính polycarbonate tại Hà Nội để cầm tấm thật đối chiếu với loại tôn đang dùng.
Câu hỏi thường gặp
Thay một phần mái tôn bằng tấm lấy sáng có làm nhà nóng hơn không? Có thể nóng hơn nếu thay quá nhiều hoặc chọn tấm trong suốt ở mái hướng Tây. Giữ tỷ lệ 10 – 15% và chọn tấm trắng sữa, màu trà sẽ hạn chế đáng kể.
Tấm polycarbonate có lắp vừa mọi loại tôn không? Không phải loại nào cũng vừa. Cần chọn tấm có bước sóng và chiều cao sóng khớp với tôn đang dùng.
Mái tôn cách nhiệt (tôn PU, tôn xốp) có thay được không? Có thể thay, nhưng phần tấm lấy sáng sẽ không có lớp cách nhiệt như tôn. Nên chọn tấm rỗng hoặc tấm màu tối và thay với tỷ lệ nhỏ.
Thay xong bao lâu thì cần vệ sinh? Nên rửa khoảng 1 – 2 lần mỗi năm. Dùng nước sạch và khăn mềm, không dùng bàn chải cứng hay hóa chất tẩy mạnh.
Tấm polycarbonate dùng được bao lâu? Tấm có lớp chống UV đạt chuẩn thường dùng được 10 năm trở lên. Tuổi thọ thực tế còn phụ thuộc vào cách thi công và điều kiện khí hậu.
Kết luận
Không phải mái tôn nào cũng cần thay, và không phải thay càng nhiều càng tốt. Thay mái tôn bằng polycarbonate thực sự hiệu quả khi không gian bên dưới đang thiếu sáng, mái còn tốt và bạn chọn đúng tỷ lệ, đúng loại tấm. Làm đúng, bạn có một mái nhà vừa sáng, vừa tiết kiệm điện mà không phải đập bỏ toàn bộ. Làm sai, đặc biệt ở khâu bắt vít và chồng mí, mái có thể dột chỉ sau một mùa mưa.
