Chọn khung mái polycarbonate bằng sắt, thép hay nhôm là câu hỏi gần như ai làm mái lấy sáng cũng gặp khi cầm trên tay vài bảng báo giá. Cùng một mái hiên, đội này báo khung sắt hộp, đội kia báo khung nhôm, giá có khi chênh gần gấp đôi. Câu trả lời nhanh là thép hộp mạ kẽm hợp với phần lớn nhà ở. Nhôm đáng tiền khi mái nhỏ và lộ ra mặt tiền. Còn sắt hộp sơn thường chỉ nên chọn khi ngân sách thật sự eo hẹp. Tấm tấm lợp sáng polycarbonate vốn nhẹ và bền, nên khung càng chọn đúng thì mái càng phát huy hết ưu điểm đó.
Chữ “sắt” trong báo giá thật ra là gì
Nhiều chủ nhà nghĩ sắt và thép là 2 vật liệu khác hẳn nhau, sắt rẻ còn thép tốt. Thực tế không phải vậy. Thứ mà thợ quen gọi là “sắt hộp”, “sắt V” hay “sắt ống” đều là thép cacbon thấp. Sắt nguyên chất quá mềm nên gần như không ai dùng làm kết cấu.
Điều tạo ra khác biệt về giá và độ bền nằm ở bề mặt. Thép không có lớp bảo vệ gọi là thép đen, phải sơn sau khi hàn. Thép được phủ kẽm từ nhà máy gọi là thép mạ kẽm, có sẵn khả năng chống gỉ. Loại mạ kẽm nhúng nóng có lớp kẽm dày hơn, dùng cho nơi ẩm ướt hoặc gần biển.
Nắm được chuyện này, bạn sẽ hỏi thợ đúng câu hơn. Đừng hỏi “khung sắt hay khung thép”. Hãy hỏi “thép đen sơn hay thép mạ kẽm, hộp cỡ bao nhiêu, dày mấy ly”. 3 thông tin đó mới quyết định bộ khung bền tới đâu.
Thép mạ kẽm, lựa chọn mà thợ hay đề xuất nhất
Có lý do để thép hộp mạ kẽm trở thành vật liệu quen thuộc của các đội làm mái. Hàng có sẵn ở mọi cửa hàng vật liệu. Thợ nào cũng hàn được. Giá ở mức vừa phải, lại chịu được mưa nắng tốt hơn hẳn thép đen.
Với mái sân thượng hay mái nhà xe gia đình, khung chính thường dùng hộp 40 x 80 mm hoặc 50 x 100 mm. Xà gồ đỡ tấm hay dùng hộp 30 x 60 mm hoặc 40 x 40 mm, độ dày từ 1,2 – 2 mm tùy nhịp mái. Đây là cấu hình tham khảo phổ biến, còn công trình lớn vẫn cần kỹ sư tính lại.
Chỗ yếu của thép mạ kẽm nằm ở mối hàn. Nhiệt khi hàn đốt cháy lớp kẽm tại điểm nối, biến chỗ đó thành thép trần. Nếu thợ hàn xong rồi lợp luôn, gỉ sét sẽ bắt đầu từ chính các mối này, nhiều khi chỉ sau 1 – 2 mùa mưa. Bạn nên dặn trước: gõ sạch xỉ hàn, sơn chống gỉ từng mối, đợi khô rồi mới lợp tấm.
Thép đen sơn: rẻ, nhưng phải chịu khó chăm
Không ít công trình vẫn dùng thép đen và dùng rất ổn. Mái kho, mái che tạm, hay khung nằm khuất dưới một lớp mái khác là những chỗ hợp với loại vật liệu này. Nhà xưởng dùng thép hình cỡ lớn cũng thường mua thép đen rồi sơn chống gỉ toàn bộ theo quy trình.
Tuổi thọ của khung thép đen phụ thuộc gần như hoàn toàn vào lớp sơn. Tối thiểu cần đánh sạch gỉ, sơn 1 – 2 lớp chống gỉ, rồi phủ thêm 2 lớp sơn màu. Làm tắt một bước, vài năm sau bạn sẽ thấy lớp sơn phồng rộp và gỉ loang ra từ bên trong.
Có một nơi không nên dùng thép đen: vùng ven biển. Hơi muối ăn mòn thép rất nhanh. Gỉ sét theo nước mưa chảy xuống còn để lại những vệt vàng trên mặt tấm, lau mãi không sạch. Chi phí tiết kiệm ban đầu lúc đó không bù được công sửa chữa.
Nhôm hợp với mái cần đẹp và ít phải bảo dưỡng
Ai từng đứng dưới một giếng trời khung nhôm trắng sẽ hiểu vì sao nhiều gia đình chịu chi thêm cho vật liệu này. Thanh nhôm thẳng, mảnh, sơn tĩnh điện đều màu. Không có mối hàn lồi lõm, cũng không lo gỉ sét sau vài năm.
Khung mái polycarbonate bằng nhôm còn có một lợi thế ít người để ý. Tấm polycarbonate giãn nở theo nhiệt khá nhiều, và nhôm giãn nở gần với tấm hơn thép. Khi trời nắng gắt rồi đổ mưa lạnh, tấm và khung co giãn gần nhau hơn, lực kéo ở vị trí bắt vít cũng nhẹ hơn. Tất nhiên, dù khung bằng gì thì lỗ khoan vẫn phải rộng hơn thân vít và mép tấm vẫn cần chừa khe giãn nở.
Bù lại, nhôm mềm hơn thép. Muốn chịu cùng một tải trọng, thanh nhôm phải to hơn hoặc đặt dày hơn. Mái có nhịp trên 4 – 5 m mà dùng nhôm thì cần tính toán kỹ, không thì dễ võng giữa nhịp. Giá vật tư, phụ kiện ghép nối và công lắp cũng cao hơn thép khá nhiều. Muốn xem khung và tấm phối với nhau ngoài thực tế ra sao, bạn có thể tham khảo hình ảnh thực tế công trình sử dụng tấm nhựa polycarbonate dạng đặc để hình dung rõ hơn.
Đặt 3 vật liệu cạnh nhau
| Tiêu chí | Thép đen sơn | Thép mạ kẽm | Nhôm định hình |
| Chịu lực | Tốt | Tốt | Trung bình |
| Chống gỉ | Kém, phụ thuộc lớp sơn | Khá đến tốt | Rất tốt |
| Trọng lượng | Nặng | Nặng | Nhẹ, khoảng 1/3 thép |
| Chi phí vật tư | Thấp nhất | Trung bình | Cao nhất |
| Cách thi công | Hàn | Hàn, sơn lại mối | Bắt vít, ghép nối |
| Bảo dưỡng | Sơn lại định kỳ | Kiểm tra mối hàn | Gần như không cần |
| Nhịp mái hợp lý | Vừa và lớn | Vừa và lớn | Nhỏ đến vừa |
Bảng này cho thấy một điều: không vật liệu nào thắng ở mọi cột. Thép đen rẻ nhưng tốn công chăm. Nhôm nhàn nhưng tốn tiền và kén nhịp. Thép mạ kẽm đứng giữa, và đó chính là lý do nó được dùng nhiều nhất.
Áp vào 3 công trình cụ thể
Lý thuyết dễ hiểu hơn khi đặt vào một ngôi nhà thật. Hãy thử xem 3 tình huống khá quen thuộc.
Tình huống đầu tiên là một nhà phố ở Hà Nội muốn lợp sân thượng rộng khoảng 4 x 6 m để phơi đồ và tránh mưa. Khung không lộ ra mặt tiền, nhịp mái trung bình, ngân sách vừa phải. Thép hộp mạ kẽm là lựa chọn hợp lý nhất. Nếu gia chủ thích khung sáng màu, chỉ cần sơn trắng hoặc ghi sau khi hàn xong.
Tình huống thứ 2 là một căn nhà vườn cách biển vài cây số, cần mái che hiên dài chạy dọc nhà. Ở đây, chống gỉ quan trọng hơn giá. Thép mạ kẽm nhúng nóng hoặc nhôm định hình là 2 phương án đáng cân nhắc. Thép đen gần như bị loại ngay từ đầu.
Tình huống thứ 3 là một mái hiên nhỏ trên cửa chính biệt thự, rộng chưa tới 1,5 m. Mái nằm ngay mặt tiền nên thẩm mỹ được đặt lên trước. Khung nhôm cùng màu với cửa sẽ cho tổng thể đồng bộ, và vì mái nhỏ nên chênh lệch chi phí không đáng kể.
Còn với nhà xưởng, bãi đỗ xe hay sân thể thao, khung mái polycarbonate thường dùng thép hình hoặc thép hộp tiết diện lớn. Loại công trình này nên có bản vẽ kết cấu thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm của thợ.
Chỗ khung chạm vào tấm cũng cần để ý
Nhiều mái dùng khung tốt, tấm tốt mà vẫn hỏng sớm. Nguyên nhân thường nằm ở phần tiếp giáp giữa 2 thứ đó.
Xà gồ đặt quá thưa là lỗi phổ biến đầu tiên. Tấm mỏng 2 – 3 mm cần xà gồ gần nhau hơn tấm dày 5 – 6 mm. Đặt thưa để tiết kiệm vật tư, tấm sẽ võng xuống thành lòng chảo, nước đọng lại và mái bắt đầu dột.
Lỗi thứ 2 là để tấm tỳ thẳng lên thép. Trưa hè, khung thép sơn màu tối nóng lên rất nhanh. Tấm co giãn liên tục trên mặt kim loại thô cũng dễ bị trầy xước ở mặt dưới. Chỉ cần một lớp gioăng cao su hoặc băng keo đệm là giải quyết được cả 2 vấn đề.
Lỗi thứ 3 đến từ hóa chất. Sơn gốc dung môi mạnh khi chưa khô, hay keo silicon loại axit, đều có thể làm bề mặt polycarbonate nứt li ti. Hãy chờ sơn khô hẳn rồi mới lợp, và dùng silicon trung tính để trám khe. Nẹp, vít, gioăng chuyên dụng có thể chọn trong danh mục phụ kiện tấm polycarbonate để đồng bộ với tấm lợp.
Câu hỏi thường gặp
Khung mái polycarbonate bằng thép mạ kẽm dùng được bao lâu? Nếu mối hàn được sơn chống gỉ kỹ, khung có thể dùng rất nhiều năm. Ở vùng ven biển, thời gian này sẽ ngắn hơn.
Có nên làm khung bằng gỗ không? Gỗ dễ mối mọt và cong vênh khi gặp mưa nắng. Muốn có vẻ ngoài gỗ, bạn có thể chọn nhôm sơn vân gỗ.
Khung nhôm có chịu được mưa bão không? Chịu được nếu thanh đủ lớn và đặt đủ dày. Với mái rộng hoặc nơi gió mạnh, thép vẫn chắc chắn hơn.
Làm khung bằng inox có đáng không? Inox chống gỉ rất tốt nhưng giá cao. Thường chỉ dùng cho chi tiết trang trí hoặc công trình đặc biệt.
Kết luận
Giữa sắt, thép và nhôm, vật liệu đúng là vật liệu hợp với mái của bạn chứ không phải loại đắt nhất. Thép hộp mạ kẽm phù hợp đa số nhà ở. Nhôm dành cho mái nhỏ cần thẩm mỹ. Thép đen chỉ nên dùng khi bạn chấp nhận sơn lại định kỳ. Làm kỹ mối hàn, đặt xà gồ đủ dày và lót đệm giữa khung với tấm, khung mái polycarbonate sẽ đi cùng tấm lợp được rất lâu.
